Onkologia teoretyczna -- deklaracja
Określenia onkologia teoretyczna po raz pierwszy użył profesor Józef Laskowski, który próbował wyjaśnić proces powstawania nowotworów przy pomocy aparatu pojęciowego wypracowanego w embriologii. Punktem wyjścia jego rozumowania była wspólna cecha właściwa dla płodu i dla guza: szybki wzrost. Profesor Józef Laskowski wskazał ponadto na analogie całej gamy zjawisk histopatologicznych o charakterze embrionalnym do zjawisk, które występują w guzach złośliwych różnych narządów.
Powyższa teoria w wielu wypadkach okazała się niezgodna z faktami naukowymi. Jednak mimo to ma ona charakter inspirujący, albowiem była to próba wyjaśnienia karcinogenezy przy pomocy aparatu pojęciowego embriologii. To pierwsza próba syntezy częściowych informacji otrzymanych przy pomocy różnych gałęzi nauki celem wyjaśnienia powstawania raka. Po raz pierwszy nastąpiła integracja pojęciowa -- na bazie podejścia patologicznego, które nie wykluczało podejścia embriologicznego.
Obecnie obserwujemy zalew informacji na temat raka. Poszczególne dziedziny operują często różnymi aparatami pojęciowymi. Niejednokrotnie inny jest również kontekst poznawczy.
Daleko idąca specjalizacja ogranicza i czesto wyklucza możliwość porozumienia się poszczególnych grup badawczych. Stanowi to poważny problem w komunikacji pomiędzy naukowcami, lekarzami, osobami zagrożonymi rakiem i chorymi. Taki stan rzeczy znajduje swoje reperkusje zarówno w sferze rozwoju badań nad rakiem, jak i w sferze etycznej.
Dane na temat raka wymagają uporządkowania według jakiegoś bardziej uniwersalnego klucza, który z całą pewnością istnieje, lecz jak dotąd pozostaje w ukryciu.
Proponowane przez nas ujęcie onkologii teoretycznej miałoby raczej charakter refleksyjny i byłoby swojego rodzaju filozofią raka. Tym samym onkologia teoretyczna znalazłaby swoje miejsce w obszarze filozoficznego podejścia do choroby nowotworowej. Uważamy, że w tym podejściu podstawowym zadaniem bedzie pogłębienie refleksji nad istotą i sensem epidemii raka na świecie we wszystkich jej aspektach ze szczególną orientacją na los osoby ludzkiej.
Onkologia teoretyczna wykorzystując różny kontekst poznania raka prezentowany przez poszczególne dziedziny chce możliwie dokładnie opisać fenomen raka w historii człowieka.
Podstawowym narzędziem pracy będzie metoda,
którą autorzy określają jako fenomenologiczną. Bedzie ona polegała na trzystopniowym
podejściu do zjawiska:
1) refleksji-przeżyciu
2) zrozumieniu
3) wyjaśnieniu
W refleksji fenomenologicznej będziemy wykorzystywać analogię, porównanie, systematyzację, wykorzystując logiczne zasady myślenia przyczynowo-skutkowego jako jeden z elementów opisu fenomenu, a nie jako element nadrzędny. Taka postawa pozwala na obserwacje wszystkich kontekstów niejako "z boku" i badanie ich naturalnego powiązania.
Potraktowanie fenomenu raka w kategorii "samowyjaśniania się", bez stosowania przemocy intelektualnej poprzez myślenie "modelowe", umożliwi uchwycenia istoty i sensu choroby nowotworowej dzięki zwiększonej "wrażliwości" badacza.
Podstawowym punktem odniesienia takiego wieloaspektowego podejścia do choroby nowotworowej jest osoba chora na raka w pełnym kontekście biologicznym, filozoficznym i duchowym.
Takie podejście onkologii teoretycznej -- dzięki otwartości poznawczej -- umożliwi syntezę opisu zjawiska z jego przeżyciem, a następnie głębsze poznanie ich istoty i sensu.
Autorzy:
Wiktor Chmielarczyk -- lekarz, Centrum Onkologii, Warszawa
Andrzej Pruszyński -- fizyk, Centrum Onkologii, Warszawa
Paweł Maciejko -- filozof, Uniwersytet Warszawski
Warszawa, 22 lutego 2002 r.
